Fréttir

Þetta er kenning en í sama skilningi og afstæðiskenningin, þróunarkenningin og þyngdarlögmálið eru kenningar. Sama máli gildir um hlýnun jarðar og þessar velþekktu kenningar að langflestir vísindamenn telja að þessi kenning skýri ákveðið fyrirbæri sem orðið hefur vart við, enda bendi allar fyrirliggjandi staðreyndir í þá átt. Engu að síður er ákaft deilt um einstaka þætti þess ferils sem hlýnun jarðar er.

Hverjar eru afleiðingar hlýnunar jarðar?

Það er ómögulegt að segja fyrir um þær með nákvæmni. Afleiðingarnar gætu orðið veruleg hækkun yfirborðs sjávar með þeim afleiðingum að sjór myndi flæða yfir láglendi um heim allan. Tíðni ofsaveðurs myndi aukast verulega, þurrkar yrðu fleiri og alvarlegri, eyðimerkur myndu breiðast út. Skaðleg skordýr myndu fjölga sér og breiðast út og margar tegundir deyja út vegna þess að heimkynnu þeirra yrðu fyrir skakkaföllum af völdum hlýnunar.

Hvaða afleiðingar hefur hlýnunin á hafið?

Yfirborð sjávar mun hækka. Yfirborð sjávar hækkaði frá 19. til  20. aldar. Og á 20. öld hækkaði yfirborð sjávar um 0.17 metra. Rannsóknir jarðfræðinga benda til að þetta sé mun meira en hækkun sjávar undanfarin tvö þúsund ár. Meðalhiti sjávar hefur hækkað niður á að minnsta kosti 3 þúsund metra dýpi.

Spáð er hækkun sjávar um 18 til 58 sentímetra á þessari öld miðað við 1988-1989. Hins vegar er ekki hægt að útiloka mun meiri hækkun yfirborðs sjávar ef breytingar sem nýlega hafa sést á íshellunni eru teknar með í reikninginn og hlýnun heldur áfram.

Eru jöklar að bráðna?

 Jöklar og snjóþekja hefur minnkað að meðaltali bæði á suður og norðurhveli jarðar að meðaltali og stuðlað að hækkun sjávar um 0.77 millimetra á ári frá 1993 to 2003. Bráðnun íshellunnar á Grænlandi og Suðurskautslandinu hefur haft í för með sér hækkun sjávar um 0.4 millimetra frá 1993 til 2003.

Snjóþekja er víðast hvar að minnka, sérstaklega á vorin. Hámarks yfirborð frosins hluta jarðar hefur minnkað um 7% á norðlægum slóðum frá árinu 1900. Ár leggur nú að meðaltali 5.8 dögum síðar en fyrir öld og ís leysir 6.5 dögum síðar.  

Er Grænlandsjökull að bráðna?

Hann minnkar hægt og sígandi en hverfur ekki í bráð. Bráðnun Grænlandsíssins mun valda hækkun yfirborðs sjávar fram á 22. öldina. Grænlandsísinn gæti horfið algjörlega ef meðalhitaukning yrði 1.9-4.6°C í árþúsund. Ef svo færi myndi yfirborð sjávar hækka um 7 metra.

Er norðurpólsísinn að hverfa?

Norðurskautið er að hlýna. Meðalhiti á Norðurskauti hækkaði um nærri því tvöfalt meira en meðatal heimsins á síðustu 100 árum. Gerfihnattamyndir frá 1978 og til þessa dags sýna að norðuríshafið hefur minnkað um 2.7% á áratug að meðaltali.

Eykst úrkoma þegar hiti eykst eða veldur hlýnunin þurrkum?

Bæði! Úrkoma verður meiri úrkoman, en ekki alls staðar. Meiri úrkoma hefur mælst í austari hluta Norður- og Suður-Ameríku, norður Evrópu og norður og mið Asíu á undanförnum áratugum. En þurrkur hefur aukist í norðurhluta Afríku (Sahel), á Miðjarðarhafinu, suðurhluta Afríku og hlutum af suður Asíu. Alvarlegri og lengri þurrkar hafa orðið víðar en áður í heiminum frá því á áttunda áratugnum.

Stuðla mannanna verk að hlýnun jarðar?

Já. Mikið magn koltvíserings (CO2) hefur safnast fyrir í andrúmslofti jarðar, en þar er á ferðinni ein skæðasta gróðurhúsalofttegundin. Frá iðnbyltingu hefur magn koltvíserings aukist svo mjög í andrúmsloftinu að fara þarf aftur hundruð þúsunda ára til að finna álíka ástand. Árið 2007 komst Loftslagsnefnd Sameinuðu þjóðanna (Inter-Governmental Panel on Climate Change (IPCC)) að þeirri niðurstöðu að “hlýnun loftslagskerfa væri ótvíræð”. Nefndin taldi að rekja mætti aukningu koltvíserings í andrúmsloftsinu frá árinu 1750 með “verulega mikilli vissu” til mannanna verka.

Hefur jörðin hlýnað áður?

Já, slíkt fyrir daga mannsins á jörðinni gerðist það alltoft að andrúmsloftið fylltist af gróðurhúsalofttegundum með þeim afleiðingum að hiti hækkaði verulega.

Hvað er vitað um fyrri skeið hlýnunar jarðar?

Orsakir fyrri hlýnunar skeiða eru á huldu en skýrar jarðfræðilegar vísbendingar eru um slík hlýjinda skeið af völdum gróðurhúsaáhrifa. Við þekkjum líka afleiðingarnar býsna vel. Fyrir rúmlega 251 milljóna ára dó mikill meirihluti jurta- og dýrategunda út á aðeins 160 þúsund arum sem er örlítið augnablik í jarðfræðilegum skilningi.

Þýðir þetta að hlýnun jarðar muni valda stórfelldum útdauða tegunda í framtíðinni?

Því er ekki hægt að slá föstu, en slíkt er þó möguleiki. Margir liffræðingar telja að við stöndum frammi fyrir hægfæra útdauða þúsunda tegunda um allan heim og að ein helsta ástæðan sé hlýnun jarðarHækkandi hitastig á jörðinni er þegar farið að hafa árhif á náttúruna. Aukin hætta á útrýmingu blasir við um  það bil 20 til 30% af þeim jurtum og dýrategundum sem rannsakaðar hafa verið ef hlýnun jarðar verður meiri en 1.5-2.5°C.

Ef jörðin myndi hlýna um 3°C á þessari öld hefði það mjög neikvæðar afleiðngar fyrir fjölbreytileika vistkerfisins sem sér okkur fyrir nauðsynjum á borð við drykkjarvatn og fæðu.
Vorið myndi koma fyrr og þar með leysingar og hlaup í jökulám, gróður myndi grænka fyrr, farfuglar yrðu fyrr á ferðinni og varp sömuleiðis. Margar dýra- og jurtategundir hafa tekið sér bólfestu hærra uppi á fjöllum en áður.


Benda fyrri fordæmi til þess að núverandi hlýnun jarðar kunni að eiga sér náttúrulegar skýringar?

Þótt slíkt sé vissulega mögulegt, virðist það ósennnilegt. Jafnvel þótt við vitum ekki orsakir mikillar aukningar gróðurhúsaloftegunda á fyrri skeiðum jarðsögunnar, eru vísindamenn almennt sammála um að núverandi hækkun hitastigs sé að miklu leyti af mannavöldum.

Er hægt að stöðva hlýnun jarðar?

Það er að minnsta kosti hægt að hægja á henni og það er hægt að koma í veg fyrir alvarlegustu afleiðingarnar. Vísindamenn eru enn að rannsaka hvort hægt sé að stöðva algjörlega frekari hlýnun jarðar og jafnvel snúa þróuninni við.

Er of seint að grípa til aðgerða gegn hlýnun jarðar?

Nei. Viðbrögð umhverfisins við sumu áreiti eru þegar komin fram og eru óumflýjanlegar til skemmri tíma litið en þau flokkast flest undir minni háttar afleiðingar hlýnunar jarðar. Það eru enn mörg tækifæri til að forðast alvarlegri afleiðingar hlýnunar jarðar, einkum með því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.