Loftslagsmál

Allt sem þú vildir vita um hlýnun jarðar og loftslagsbreytingar – en þorðir ekki að spyrja:

Allt sem þú vildir vita um hlýnun jarðar og loftslagsbreytingar – en þorðir ekki að spyrja:

Hvað er hlýnun jarðar?
Undanfarna áratugi hefur hitastig yfirborðs allrar jarðarinnar hækkað smátt og smátt. Ellefu af síðustu tólf árum eru á meðal hlýjustu ára frá 1850. Hitaaukningin á síðustu 50 árum er nærri tvisvar sinnum meiri en hundrað árin þar á undan. Meðalhitinn í heiminum jókst um 0.74°C á tuttugustu öld en hafa ber í huga að lands hitnaði meira en hafið. 
Hvað veldur hlýnun jarðar?
Langflestir til þess bærra vísindamanna telja að orsök hlýnunar jarðar sé að verulegu leyti svokölluð gróðurhúsaáhrif.

Hvað eru gróðurhúsaáhrif? Hvernig virka þau?

Andrúmslofti jarðar má líkja við gler í gróðurhúsi. Það hleypir hita sólarinnar inn en hindrar hann í að sleppa aftur út í geiminn. Þannig eykst hitinn í “gróðurhúsinu” jörð. Sumar gastegundir, sérstaklega uppgufað vatn og koltvíseringur virka eins og gler í gróðurhúsi; hleypa hita sólarljóssins inn en hindra hann í að sleppa út aftur. Þetta eru svokallaðar gróðurhúsalofttegundir.

Eru gróðurhúsaáhrif skaðleg?

Yfirleitt ekki. Þetta er náttúrulegt fyrirbæri sem gegnir því hlutverki að stýra hita jarðar og auka hann miðað við það sem annars væri. Án gróðurhúsaáhrifa þrifist líf eins og við þekkjum það ekki á jörðunni.

Og hvað er þá vandamálið?

Gróðurhúsaáhrifin eru fínlega stillt kerfi og ef viðkvæmu jafnvægi er ógnað, getur yfirborð jarðar hitnað hættulega mikið með vofeiflegum afleiðingum fyrir líf á jörðu.

Hversu mikið mun jörðin hlýnað?

Spám ber ekki saman. Hins vegar benda margar nýjar spár til hraðari hlýnunar en áður var gert ráð fyrir. Ljóst er að hlýnun yrði meiri og aðrar loftslagsbreytingar sömuleiðis á tuttugustu og fyrstu öld en þeirri tuttugustu ef losun gróðurhúsalofttegunda yrði svipuð eða meiri en nú er.
Hlýnunin fer eftir því hversu losun gróðurhúsalofttegunda  er mikil. Ef magn koltvíserings yrði að hámarki 550 ppm sem er tvöföldun frá því fyrir iðnbyltingu, myndi heimurinn hlýna um 2-4.5°C. Líklegast er að hlýnin verði um 3°C. Búist er við að jörðin muni hlýna að meðaltali um 0.2°C á áratug næstu tvo áratugi, ef ekkert verður gert.

Ef aðrar gróðurhúsalofttegundir stuðla að hlýnun álíka mikið og koltvíseringur (650 ppm)  má “mjög líklega” gera ráð fyrir 3.6°C hlýnun en ef magnið yrði meira eða 750 ppm myndi hiti hækka um  4.3°C. Spárnar fara eftir ýmsu; svo sem hagvexti, fjölgun íbúa jarðar, tækninýjungum og fleira. 

Hvaða afleiðinar hafa loftslagsbreytingar á Íslandi?

Erfitt er að segja fyrir um loftslagsbreytingar á afmörkuðum svæðum eins og á Íslandi því breytingarnar munu ekki koma fram með sama hætti um alla jörðina. Í skýrslu vísindanefndar um loftslagsbreytingar frá árinu 2000 ,var lagt mat á hugsanlegar loftslagsbreytingar á Íslandi og komst nefndin að þeirri niðurstöðu að hlýnun á Íslandi á næstu áratugum kunni að verða um 0,3°C á áratug ef tekið er mið af staðsetningu landsins og gengið út frá ákveðnum forsendum um losun gróðuhúsalofttegunda og eðliseiginleika andrúmslofts og úthafa.

Sveiflur í hitastigi og veðurfari eru vel þekktar á Íslandi og hafa skilyrði til búskapar verðið mismunandi á hinum ýmsu tímabilum Íslandssögunar. Lega landsins ræður miklu um loftslag og þekkt er að náttúrulegar loftslagsbreytingar eru meiri hér en víðast annars staðar. Gerir þetta spár um loftslagsbreytingar á Íslandi erfiðar. Náttúrulegar sveiflur geta bæst við hlýnun vegna gróðurhúsaloftegunda eða dregist frá henni eftir því hvort sveiflurnar fara saman eða ekki. Ef náttúrulegar sveiflur í veðurfari næstu áratuga hafa áhrif til kólnunar í grennd við Ísland er óvíst að meðalhækkun hita á jörðinni komi fram hér við land á næstu 10-20 árum. Ef náttúrulegar sveiflur hafa hins vegar áhrif til hlýnunar getur hlýnunin orðið margföld á við meðaltal á jörðinni.

Óvissa ríkir um áhrif loftslagsbreytinga á varmaflutning með Golfstraumnum til Íslands. Sumir líkindareikningar benda til þess að hlýnandi loftslag dragi úr styrk Golfstraumsins og hefði slíkar breytingar í för með sér minni hlýnun á hafsvæðinu í grennd við Ísland en ella yrði. (Sjá nánar: Umhverfisstofnun: http://www.ust.is/Mengunarvarnir/Hnattraenmengun/Grodurhusaahrifin/Loftslagsbreytingar/)